Detalji predmeta

• Stanje Polovno

ok stanje, kao na slikama, ima neprosečenih tabaka

Istorijski kontekst Šajkaške i pojam „Šajkaškog pitanja“ duboko su povezani sa vojnom istorijom Srba u Habzburškoj monarhiji i borbom za očuvanje nacionalnih i građanskih prava krajem 19. i početkom 20. veka.
Knjiga dr Đorđa Tapavice iz 1909. godine reflektuje društveno-političke potrese koji su nastupili nakon ukidanja ove specifične oblasti.



Šajkaši su bili specifičan rod vojske unutar austrijske Vojne krajine. Ime su dobili po šajkama – lakim, brzim drvenim čamcima na vesla i jedra koji su na pramcu imali montiran top.
• Zadatak: Patroliranje rekama (Dunav, Tisa, Sava), sprečavanje upada Osmanlija, suzbijanje šverca i kontrola sanitarnog kordona.
• Šajkaški bataljon: Formiran je 1763. godine sa sedištem u Titelu. Obuhvatao je jugoistočni deo Bačke (teritorije današnjih opština Titel, Žabalj, Novi Sad i Srbobran).
• Privilegije: Za uzvrat za tešku vojnu službu, carstvo im je garantovalo ličnu slobodu, pravo na posedovanje zemlje, oslobađanje od feudalnih nameta i slobodu veroispovesti, što je privuklo isključivo srpsko stanovništvo u ove krajeve.


Problem, odnosno „pitanje“, nastaje 1873. godine, kada Austrougarska donosi odluku o razvojačenju Vojne krajine, čime je raspušten i Šajkaški bataljon.
Gubitkom vojnog statusa, Šajkaška potpada pod civilnu ugarsku vlast (županijski sistem), što je donelo radikalne promene:
1. Gubitak privilegija i zemlje: Dotadašnja zajednička krajiška imovina i zemljišne zadruge prešle su u ruke države ili novih ugarskih veleposednika. Stanovništvo koje je vekovima krvarilo za carstvo iznenada je osiromašilo i ostalo bez političkih prava.
2. Intenzivna mađarizacija: Nakon Austro-ugarske nagodbe (1867), Budimpešta je sprovodila snažan pritisak asimilacije nemađarskih naroda. Ukidanjem Bataljona, Srbi u Šajkaškoj izgubili su administrativnu autonomiju koja ih je štitila.
3. Pravni i agrarni sporovi: Decenijama nakon 1873. vodili su se sudski i politički sporovi oko prava bivših graničara na šume, pašnjake i komunalne fondove koje su sami stvorili.


Kada dr Đorđe Tapavica piše i izdaje ovu studiju 1909. godine, Šajkaško pitanje je i dalje bolna i aktuelna tema. Knjiga je nastala kao pravna, politička i istorijska odbrana prava lokalnog srpskog stanovništva. Ona služi kao dokument otpora protiv ekonomske eksploatacije i brisanja identiteta naroda koji je predstavljao „bedem hrišćanstva“ na rekama.