Detalji predmeta

• Stanje Polovno

Prednja korica se odvojila od ostatka.


Наслов Heroji iz dva oslobodilačka rata : 1936-1939 : 1941-1945 : povodom I kongresa jugoslovenskih dobrovoljaca koji su se borili u redovima španske Republikanske armije
Врста грађе књига
Циљна група одрасли, озбиљна (није лепа књиж.)
Језик српски
Година 1946
Издавање и производња [S. l.] : Inicijativni komitet za saziv V kongresa, 1946 ([s. l. : s. n.])
Физички опис [51] str. : ilustr. ; 24 cm
ISBN (Broš.)
Предметне одреднице Narodnooslobodilačka borba 1941-1945 -- Heroji
Španija -- Građanski rat -- Jugosloveni -- 1936-1939
УДК 94(497.1)"1941/1945":929
94(460)"1936/1939"
COBISS.SR-ID 514832533

TAGS Srpska i jugoslovenska literatura o Španskom građanskom ratu (1936–1939) obuhvata naučne studije, memoare dobrovoljaca i beletristiku.
1. Naučna i istoriografska dela
Ove knjige pružaju analizu učešća jugoslovenskih dobrovoljaca i političkog konteksta:
"Jugosloveni i Španski građanski rat" – Vladan Vukliš (2024). Prva sveobuhvatna monografska studija o odnosu Kraljevine Jugoslavije prema ratu i učešću dobrovoljaca.
"Vazdušni rat u Španiji: 1936-1939" – Zoran Bašić. Detaljan prikaz vojnih operacija u vazduhu tokom sukoba.
"Španija i frankizam" – Vlajko Begović. Fokusira se na politički uspon Franka i unutrašnje podele u Španiji.
2. Zbornici sećanja i memoari
Najvažniji izvori iz prve ruke su zapisi onih koji su se borili na strani Republike:
"Španija 1936–1939: Zbornik sećanja jugoslovenskih dobrovoljaca" (u 5 knjiga) – Glavni urednik Čedo Kapor (1971). Kapitalno delo koje okuplja stotine svedočanstava o borbama, svakodnevici i idealima dobrovoljaca.
"Zbogom XX. stoljeće: sjećanja Ive Vejvode" – Gojko Berić. Memoari poznatog diplomate i učesnika rata koji daju uvid u širi evropski kontekst sukoba.
stage.rosalux.rs
stage.rosalux.rs
+2
3. Beletristika i eseji
Iako su mnogi srpski pisci (poput Oskara Daviča ili Ratka Pavlovića Ćićka) pisali o Španiji, često se pominju i prevodi koji su oblikovali lokalno razumevanje rata:
"Roman o španskom građanskom ratu" – Izdanja kuće Laguna često obrađuju ovu temu kroz savremene perspektive.
Dela Havijera Serkasa – Izdavačka kuća Arhipelag objavila je ključne romane o "istoriji koja se ne smiruje", poput dela "Anatomija jedne pobune

Jugosloveni koji su se borili kao dobrovoljci u Španskom građanskom ratu na strani Republike nazvani su „španski borci“ ili „jugoslovenski španci“.

Beogradsko Udruženje španskih boraca raspolaže podacima da je u Internacionalnim brigadama i drugim jedinicama Španske republikanske armije bilo 1775 dobrovoljaca iz Jugoslavije, od kojih je u Španiji poginulo njih 595 a kasnije, u Narodnooslobodilačkoj borbi 116.[1] Među španskim dobrovoljcima je bilo veterana radničkog pokreta, vodećih revolucionara i članova najužeg rukovodstva KPJ (pet članova CK, sedam članova iz aparata Kominterne i troje bivših poslanika), kao Blagoje Parović, Vladimir Ćopić, Roman Filipčev, Božidar Maslarić, Marko Orešković, Karlo Mrazović, Dragotin Gustinčič, Veljko Kovačević, Julio Varesko i drugi.[2]

Na nacionalnu pripadnost nije se obraćala veća pažnja, ali postojeći podaci govore o najvećem broju ljudi iz današnje Hrvatske (48 odsto), zatim Slovenije (23%), Srbije (18%), Crne gore (3,2%) i Makedonije (1,5%).[1] Na spiskovima boraca se nalaze i nemačka i jevrejska imena.[3] Jednako nepotpuni podaci kažu da su po političkoj pripadnosti bili komunisti (561), socijaldemokrate (10 odsto), članovi Hrvatske seljačke stranke (8 odsto), anarhisti (4 odsto) a van stranaka gotovo trećina ukupnog broja (457).[1]

Ratovali su u Karobanji, kod Brunete, Saragose, u Aragonu, Teruelu, Marbelji, San Mateu, na barikadama Madrida i mnogim drugim bojištima. Bilo je 545 poginulih od 1664 dobrovoljaca, što znači, da je bio gubitak među Jugoslovenima 32%.[4]

Borba u Španiji vodila se u vreme Staljinovih „čistki“ koje su zahvatile i vrh KPJ.[4] U vreme velike staljinističke čistke u KPJ, neki jugoslovenski komunisti, dobrovoljci u internacionalnim brigadama, su optuženi za "trockizam".[5] Nakon Španjolskog građanskog rata, na Istoku, u Sovjetskom Savezu, mnogi španski borci su streljani u čistkama; na Zapadu, sumnjiče ih za komunističku subverziju.[6]

U drugom svetskom ratu, španski borci su bili na najistaknutijim vojnim položajima u NOVJ. Posebno Koča Popović i Peko Dapčević, komandanti elitne Prve i Druge proleterske divizije.[6] 1945. godine su sva četvorica komandanata armija nove Jugoslovenske armije bili španski borci.[1] 60 španskih boraca je proglašeno narodnim herojima Jugoslavije