Detalji predmeta

• Stanje Polovno

Časopis Marksizam u svetu 8/1977
Đerđ Lukač o ontologiji društvenog bitka
Santiago Carillo karilo
Palmir toljati, Jalta
antonio gramši
Evrokomunizam je bio politički i teorijski pravac koji se razvio 1970-ih i 1980-ih godina unutar nekoliko zapadnoevropskih komunističkih partija. Glavna karakteristika ovog pokreta bilo je nastojanje da se komunistička ideologija prilagodi demokratskim i pluralističkim uslovima Zapadne Evrope, uz jasno distanciranje od sovjetskog modela autoritarne vlasti.
Ključne odlike evrokomunizma bile su:
Nezavisnost od Moskve: Partije su odbacile dominaciju Sovjetskog Saveza i pravo Moskve da određuje jedinstven kurs za sve komunističke partije sveta.
Demokratski put u socijalizam: Umesto nasilne revolucije i "diktature proletarijata", evrokomunisti su zagovarali postepenu transformaciju društva kroz parlamentarnu demokratiju, slobodne izbore i poštovanje ljudskih prava.
Politički pluralizam: Prihvaćena je ideja o postojanju više političkih partija, čak i u budućem socijalističkom sistemu, što je bilo u suprotnosti sa jednopartijskim modelom na Istoku.
Glavni centri: Najjači uticaj pokret je imao u Italiji (Komunistička partija Italije - PCI), Španiji (PCE) i Francuskoj (PCF).
Značajni lideri i kontekst:
Pokret su predvodili lideri poput Enrika Berlinguera (Italija), Santjaga Karilja (Španija) i Žorža Maršea (Francuska). Jedan od ključnih događaja koji je podstakao ovaj zaokret bila je sovjetska intervencija u Čehoslovačkoj 1968. godine (Praško proleće), koju su ove partije osudile.
Odnos sa Jugoslavijom:
Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija (SFRJ) imala je specifičan odnos sa ovim pokretom. Jugoslovensko rukovodstvo je u evrokomunizmu videlo saveznika u borbi za princip "svaka zemlja ima sopstveni put u socijalizam", koji je Jugoslavija zastupala još od sukoba Tita sa Staljinom 1948. godine.
Iako je evrokomunizam tokom 1970-ih obećavao treći put između zapadnog kapitalizma i istočnog staljinizma, pokret je oslabio tokom 1980-ih, a većina ovih partija se nakon 1989. godine transformisala u socijaldemokratske stranke.

Glavni zastupnici evrokomunizma bili su lideri najjačih komunističkih partija Zapadne Evrope tokom 1970-ih godina. Oni su formalizovali ovaj pokret na ključnom sastanku u Madridu 1977. godine, gde su usvojili zajedničku deklaraciju o nezavisnosti od Moskve i demokratskom putu u socijalizam.
Ključni lideri u Evropi
Enriko Berlinguer (Enrico Berlinguer): Generalni sekretar Komunističke partije Italije (PCI). Smatra se najvažnijim teoretičarem i portparolom pokreta. Poznat je po konceptu "istorijskog kompromisa" (compromesso storico), kojim je težio saradnji sa demohrišćanima kako bi očuvao italijansku demokratiju.
Santjago Kariljo (Santiago Carrillo): Lider Komunističke partije Španije (PCE). Napisao je ključno delo "Evrokomunizam i država" (Eurocomunismo y Estado, 1977), u kojem je teorijski obrazložio raskid sa sovjetskim modelom i prihvatanje parlamentarne demokratije.
Žorž Marše (Georges Marchais): Generalni sekretar Komunističke partije Francuske (PCF). Iako je PCF kasnije ponovo zauzeo pro-sovjetski stav, Marše je tokom 1970-ih bio jedan od trojice lidera koji su učvrstili evrokomunizam kao kontinentalnu silu.
Teorijski uzori
Pokret se oslanjao na ideje ranijih marksističkih mislilaca koji su zagovarali specifične nacionalne puteve u socijalizam:
Antonio Gramši (Antonio Gramsci): Njegove ideje o "kulturnoj hegemoniji" bile su temelj za italijanski put u socijalizam.
Nikolas Pulanzas (Nicos Poulantzas): Grčko-francuski teoretičar čiji su radovi o državi uticali na razumevanje demokratske tranzicije.
Jugoslovenska veza
Iako Jugoslavija nije bila deo zapadnog "evrokomunizma", njeno rukovodstvo je bilo značajan spoljni saveznik i inspiracija za ovaj pokret:
Josip Broz Tito: Jugoslovenski model "samoupravnog socijalizma" i decenijska borba za autonomiju komunističkih partija (još od 1948) služili su evrokomunistima kao dokaz da je alternativa Moskvi moguća.
Teoretičari: Jugoslovenski intelektualci su u svojim radovima redovno analizirali evrokomunizam kao "treći put" koji je bio kompatibilan sa jugoslovenskom politikom nesvrstanosti i nezavisnosti.